Tijdens mijn vakantie las ik Find Your Path through Anxiety van psychotherapeut Richard Gilpin. Een klein boek dat op een toegankelijke manier beschrijft hoe angst ontstaat en zichzelf in stand kan houden.
Gilpin benadert angst vooral vanuit mindfulness. Als hypnotherapeut las ik het daardoor met een iets andere blik. Want veel van wat hij beschrijft herken ik uit mijn praktijk, terwijl ik er vervolgens op een andere manier mee werk.
Wat bedoelt Gilpin eigenlijk?
De kern van het boek is dat angst niet alleen wordt veroorzaakt door omstandigheden buiten ons. Een belangrijk deel ontstaat door wat onze geest vervolgens met die omstandigheden doet.
We denken vooruit, herinneren ons eerdere ervaringen, leggen verbanden, interpreteren lichamelijke signalen en maken voorspellingen over wat er zou kunnen gebeuren.
Dat vermogen is buitengewoon nuttig. Het stelt ons in staat om gevaar te voorzien en ons erop voor te bereiden. Maar hetzelfde systeem kan ons ook behoorlijk in de weg zitten.
Eén gedachte kan een volgende gedachte oproepen. Die gedachte veroorzaakt een lichamelijke reactie. We merken die spanning op en interpreteren die vervolgens weer als bewijs dat er inderdaad iets aan de hand is.
Zo kan een zichzelf versterkend proces ontstaan:
een gedachte roept een gevoel op → het gevoel beïnvloedt onze gedachten → die gedachten versterken het gevoel.
En dat kan razendsnel gaan.
Vraag het paard maar
Gilpin gebruikt daarvoor een oude Zenvertelling die ik prachtig vind.
Een man galoppeert op een paard over de weg. Iemand langs de kant vraagt waar hij naartoe gaat.
De man antwoordt:
'Ik weet het niet. Vraag het paard.'
Het paard is een metafoor voor onze geest.
Onze gedachten zijn associatief. Ze springen van het ene onderwerp naar het andere en voordat we het weten, zijn we een heel eind verwijderd van wat er werkelijk op dit moment gebeurt.
Gilpin geeft daar nog een treffend voorbeeld van. Terwijl hij zelf bezig is met het schrijven van een boek, merkt hij dat zijn geest alvast verschillende 'films' maakt.
In de ene film is het boek af en vindt iedereen het geweldig.
In de andere is het boek een mislukking en vindt iedereen het verschrikkelijk.
Geen van beide situaties bestaat op dat moment.
Maar de gevoelens die de voorstellingen oproepen zijn wél echt.
En dat is voor mij een belangrijk inzicht.
Je lichaam kan reageren op iets wat alleen in je verbeelding bestaat
We hoeven een gebeurtenis niet daadwerkelijk mee te maken om er emotioneel en lichamelijk op te reageren.
Denk maar eens aan iets waar je erg tegenop ziet. Je kunt thuis op de bank zitten en toch spanning in je buik voelen, je hart sneller voelen kloppen of onrust ervaren.
De gebeurtenis vindt niet plaats.
De interne ervaring ervan wel.
Gilpins antwoord daarop is mindfulness: leren waarnemen wat er gebeurt zonder automatisch met iedere gedachte mee te gaan. Terug naar het huidige moment, naar lichamelijke gewaarwordingen en naar wat er daadwerkelijk is. Zijn boek bevat daarvoor mindfulness- en meditatieoefeningen, naast oefeningen rond het herkennen van angstige gedachten, veerkracht en zelfcompassie. The Quarto Group
En precies op dat punt werd het boek voor mij als hypnotherapeut extra interessant.
Van mindfulness naar hypnose
Mindfulness en hypnose zijn niet hetzelfde, maar ze hebben wel iets belangrijks gemeen: aandacht.
Bij mindfulness leer je bijvoorbeeld een gedachte opmerken zonder er automatisch in mee te gaan. Je brengt je aandacht steeds opnieuw terug naar wat er op dat moment gebeurt.
Bij hypnose werken we eveneens met gerichte aandacht, maar gebruiken we die aandacht doelbewust binnen een therapeutisch proces.
We kunnen bijvoorbeeld werken met de interne voorstelling die angst oproept, met lichamelijke sensaties, met associaties, herinneringen, betekenisgeving of met een voorstelling van hoe iemand een toekomstige situatie anders zou willen ervaren.
En daar zie ik de meerwaarde van hypnose.
Niet alleen:
'Merk op dat het paard ervandoor gaat.'
Maar ook:
'Laten we eens onderzoeken waarom het juist deze kant op rent — en wat er gebeurt als we een andere richting mogelijk maken.'
Dat is voor mij een wezenlijk verschil.
Angst hoeft niet weg om er anders mee om te kunnen gaan
Wat ik sterk vind aan Gilpins boek, is dat hij angst niet neerzet als iets wat bestreden of weggeduwd moet worden. Angst is onderdeel van een menselijk beschermingssysteem. Het probleem ontstaat eerder wanneer gedachten, lichamelijke reacties en vermijding elkaar blijven versterken.
Zijn uitgangspunt is daarom niet: hoe krijg ik nooit meer angst?
Maar eerder: hoe verander ik mijn verhouding tot mijn angst?
Daar kan ik als hypnotherapeut een heel eind in meegaan.
Alleen kies ik in mijn praktijk regelmatig voor een actievere route. Wanneer iemand steeds dezelfde angstige film afspeelt, vind ik het interessant om niet alleen te leren ernaar te kijken, maar ook te onderzoeken hoe die film is opgebouwd en welke onbewuste associaties eraan gekoppeld zijn.
Want als onze verbeelding krachtig genoeg is om ons bang te maken voor iets wat op dat moment niet gebeurt, dan is diezelfde menselijke verbeeldingskracht ook een ingang voor verandering.
Misschien is dat wel wat ik vooral uit Find Your Path through Anxiety meeneem.
We hoeven het paard niet kwijt.
We mogen alleen weer ontdekken dat wij ook aan de teugels zitten.
Over het boek
Find Your Path through Anxiety – Mindful techniques to help you find ease, Richard Gilpin, Leaping Hare Press, 2025. Het boek is een heruitgave van Mindfulness for Unravelling Anxiety uit 2016. Gilpin is cognitief gedragstherapeut, counselor en meditatie-instructeur. Richard Gilpin Psychotherapy and CBT
Reactie plaatsen
Reacties